Badanie czynnika krzepnięcia XI (jedenastego), znanego też jako czynnik antyhemofilowy C, służy do oceny funkcji układu krzepnięcia, szczególnie przy podejrzeniu rzadkich skaz krwotocznych.
Czynnik XI bierze udział w tzw. wewnątrzpochodnym szlaku krzepnięcia i pomaga w aktywacji kolejnych czynników odpowiedzialnych za tworzenie skrzepu.
Do czego służy to badanie?
-
Diagnostyka wrodzonego niedoboru czynnika XI (hemofilia C) – rzadka postać skazy krwotocznej, występująca głównie w niektórych populacjach (np. u osób pochodzenia żydowskiego Aszkenazyjskiego).
-
Ocena przyczyny przedłużonego czasu APTT – gdy wynik APTT jest nieprawidłowy, a inne typowe przyczyny (np. hemofilia A/B) zostały wykluczone.
-
Wyjaśnianie nadmiernych krwawień po urazach lub zabiegach – szczególnie jeśli inne badania krzepnięcia są w normie.
-
Ocena ryzyka przed zabiegami chirurgicznymi – u osób z niewyjaśnioną skłonnością do krwawień.
Objawy sugerujące konieczność zbadania czynnika XI:
-
Nietypowe, przedłużone krwawienia po zabiegach chirurgicznych (np. po usunięciu zęba)
-
Krwawienia z nosa, dziąseł, ciężkie miesiączki
-
Siniaki i wybroczyny bez wyraźnej przyczyny
-
Dodatni wywiad rodzinny w kierunku skaz krwotocznych
Obniżony poziom czynnika XI może oznaczać:
-
Wrodzony niedobór czynnika XI (hemofilia C) – rzadka, ale może powodować poważne krwawienia po urazach lub operacjach
-
Nabyte niedobory – np. w chorobach wątroby, DIC (rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe), po ciężkich infekcjach lub nowotworach
Podwyższony poziom:
Nie ma większego znaczenia klinicznego, ale w niektórych przypadkach może być związany z zwiększonym ryzykiem zakrzepicy (niejednoznaczne dane).
Dlaczego warto zrobić to badanie?
-
Jeśli masz przedłużony czas APTT, a inne przyczyny zostały wykluczone
-
Przy nietypowych lub nasilonych krwawieniach
-
W ocenie ryzyka okołooperacyjnego
-
Jeśli występują nawracające poronienia lub zakrzepica, a lekarz podejrzewa zaburzenia krzepnięcia
-
W diagnostyce różnicowej wrodzonych i nabytych skaz krwotocznych.
Jak się przygotować?
Podobnie jak w przypadku czynnika V – badanie wykonuje się na czczo, najlepiej rano. Należy unikać stresu, wysiłku i poinformować lekarza o przyjmowanych lekach (zwłaszcza przeciwkrzepliwych).
